رسانه‌های ایران آینه سیاست خارجی کشور: موضع نامشخص دربرابر سقوط مرسی

نوشتهی مهسا علیمردانی و فرید اکبری (محققان «اصل۱۹») برای پژوهش رسانه در ایران

علاالدین بروجردی٬ رییس کمییسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس٬ نقش ارتش مصر در برکناری مرسی که در فرایندی دموکراتیک انتخاب شده بود را مورد انتقاد قرار داد و گفت: امیدواریم این تغییرات در ساختار سیاسی مصر به گونهای باشد که مانع دخالتهای آمریکا و اسراییل در این کشور شود. دلیل واکنش منفی ابتدایی ایران نسبت به برکناری مرسی را می توان در نقش اخوان المسلمین در برقراری دوباره روابط دیپلماتیک ایران و مصر پس از نزدیک به 30سال جست. پس از آنکه مواضع ایران درباره برکناری مرسی٬ توسط مصر« دخالت» خوانده شد روابط بار دیگر به سردی گرایید.

مهمتر از همه٬ سقوط مرسی٬ تعبیر اسلام گرایانه آیتالله خامنهای از بهار عربی و غرب ستیز دانستن ماهیت آن٬ را زیر سوال برد. پس از اینکه در زمستان 2012 دولت میزبان هزاران فعال عرب در کنفرانسی در تهران شد٬ روایتِ «بیداری اسلامی» تبدیل به موضع رسمی حکومت گردید. با اینکه برخی اختلافات میان مصر و ایران بر سر مباحثی مانند مسئله بشار اسد در سوریه همچنان پابرجا مانده بود ولی مهدی خلجی محقق و کارشناس مسایل سیاسی معتقد است اخوان المسلمین نقش بسیار تعیین کنندهای در ایجاد ارتباط ایران با گروه های اسلامگرای داخل و خارج مصر داشته است. اسلام سیاسیای که اخوان المسلمین نمایندگیاش می کند٬ سیاستی است که تهران در خاورمیانه مروجش بوده است. علاوه بر این٬ هر از گاهی روابط ایران و دولت مرسی با مشکل روبرو می شد به خصوص در رابطه با مواضع دو طرف درباره سوریه و اختلافات فرقهای در مصر. به عنوان نمونه٬ یک هفته پیش از سرنگونی دولت٬ مصر وبسایت اصوالگرای «بولتن نیوز» مقالهای در انتقاد از حمایت مرسی از سلفیها٬ به خصوص بخاطر سکوتش در مقابل کشته شدن تعدادی از شیعیان مصری در شهر جیزه٬ منتشر کرد. علیرغم اختلافات مذهبی بین دو دولت٬ مرسی آغازگر یک اتحاد و همکاری در منطقهای شد ایران به دنبال نفوذ هر چه بیشتر در آن است. بر خلاف سیاست رسانهای یکسان در مورد جنگ داخلی سوریه٬ مطبوعات ایران مواضع و نظرات متنوعی در قبال وقایع مصر ابراز کردند. با اینکه دیدگاههای مطرح شده درباره اتفاقات مصر از بی طرف تا منتقد را دربر میگیرد٬ اما مانند دیگر رسانههای جهان٬نارضایتی نظام حاکم از برکناری مرسی نیز به تدریج نمایان شده است.

هنوز میزان یا وجود روابط دیپلماتیک با مصر نامعلوم است٬ به خصوص با توجه به انتصاب نبیل فهمیِ متولد آمریکا به عنوان وزیر امور خارجه دولت موقت. همچنین رسانههای ایران بر سر نحوه انعکاس وقایع مصر دچار سردرگمی شده است. در حالی که وبسایتها و شبکه های اجتماعی پر از نظرات و دیدگاههای متنوع و بعضا متضاد درباره سرنگونی مرسی هستند٬ روزنامهها عموما تنها به انتشار اخبار و رویدادها بسنده کردند و از نگاه تحلیلی دوری جستند. بیشتر روزنامه ها محتاطانه منتظر اعلام موضع رسمی حکومت و آیتالله خامنهای ماندند. روایت های جامع حکومت از وقایع صحنه سیاسی جهان٬ مانند بحران سوریه در سخنرانی های رسمی خامنهای اعلام و توسط رسانههای دولتی منتشر می شوند.
یکی از مقالههایی که بازتاب زیادی در پی داشت٬ نوشتهای است که در روزنامه انگلیسی زبان «تهران تایمز» چاپ شد. این مقاله که با عنوان «مرگ دموکراسی مصر به دست نظم نوین جهانی» توسط کوین بَرت استاد دانشگاه آمریکایی و مسلمان شده نوشته شده است٬ به کلبدشکافی نگاه رسانه های آمریکایی به برکناری مرسی پرداخته است. این مقاله به ویژه به تشویق دولت نظامی مصر توسط روزنامه «وال استریت ژورنال» در قدم گذاشتن در راه دیکتاتوری شیلی به رهبری آگوستو پینوشه اشاره می کند. برت این اقدامات را در جهت نابود کردن اسلام سیاسی در مصر می بیند همانطور که حکومت پینوشه پایانی بود بر سوسیالیسمِ شیلی. وقایع مصر توطئه «نظم نوین جهانی» برای عقب راندن اسلام سیاسی خوانده شده و نویسنده مقاله مسلمانان را به همبستگی علیه این توطئه فرا خوانده است. توطئه غرب خواندن وقایعی که منجر به برکناری مرسی شد در رسانههای عرب زبان همچون الجزیره قطر نیز دیده می شود.

روزنامه جمهوری اسلامی- که زیر نظر نماینده رهبری اداره می شود-در سرمقاله خود نوشته عزل محمد مرسی از ریاست جمهوری مصر، فقط کنار رفتن یک فرد نیست، بلکه به معنای شکست سنگین جنبش اخوان المسلمین در عرصه سیاست و کشورداری است. به نوشته این روزنامه اکنون که اولین تجربه حکومتداری اخوانالمسلمین در زادگاه و خاستگاه خود بعد از مدتی بسیار کوتاه با شکست مواجه شده، نه تنها گرایش کشورگشایانهاش ناکام ماند بلکه تمام احزاب و جمعیتهای اخوانی در جهان عرب و اسلام نیز با سرخوردگی و بلاتکلیفی شدیدی دست به گریبان شدهاند. روزنامه اطلاعات –دیگر روزنامه ای که رهبری آن را اداره می کند- خطر خشونت و کشتار در مصر را از هر دو سو دیده و برای آینده مصر ابراز نگرانی کرده است. روزنامه قانون نیز در مورد آینده سیاسی مصر و روند گذار به دموکراسی در این کشور ابراز نگرانی کرده و نوشته: اما باید توجه داشت روند گذار دموکراتیک در هیچ کشوری روند کوتاه مدت، آرام و سهلی نبوده است. 

بسیاری از روزنامه های اصلاح طلب سو مدیریت و ناکارآمدی دولت مرسی را مهمترین عامل شکست او دانسته اند و حوادث اخیر را به معنای شکست بیتجربگی، انحصارطلبی و افراطگرایی سیاسی در جامعه مصر می دانند. روزنامه شرق نیز معتقد است در پی افزایش فشار مردم، نظامیان رئیس جمهور مصر را برکنار کردند. زیرا ناکارآمدی حکومت جدید موجب شد، نه تنها مخالفانش به جرگه حامیان حکومت نپیوستند بلکه بخش بزرگی از رایدهندگان به نامزد اخوانیها هم تغییر موضع دادند و در زمره همگامان اپوزیسیون مرسی قرار گرفتند و جبهه نیرومندی شامل سکولارها، روشنفکران مسیحیان، طبقات به تنگ آمده از گرانی و فساد و نیز منتقدان اسلامگرای مرسی شکل گرفت.

با توجه به مطالب گوناگون و متفاوت و متضاد روزنامه ها شاید نتوان دقیقا تشخیص داد که موضع رسمی جریان ها سیاسی و روزنامه های انان چیست. ولی از لابلای آنها می توان فهمید که روزنامه ها سعی کرده اند با احتیاط به مسایل مصر نگاه کنند و حتی روزنامه های تندروی ایران نیز کوشش کرده اند ازاظهارنظر های تند و جنجالی پرهیز کنند این امر شاید به این علت باشد که دولتمردان ایران نیز علی رغم موضع گیری هایی که کرده اند، هنوز به جمع بندی روشن و دقیقی از تحولات مصر دست نیافته اند و هنوز رهبر ایران و دیگر مقامات بلندپایه ایرانی هیچ موضع گیری نکرده اند. در حالیکه واکنشهای اولیه عموما منفی بود٬ فضای مطبوعاتی ایران ظاهرا از انتشار گزارشهای مغرضانه و یکسانِ معمول دور شده است و دیدگاهها و چشماندازهای متنوع درارتباط با وقایع مصر فرصت بروز یافتند.

نظرها

جهت ارسال نظر به وبسایت وارد شوید