مذاکرات هسته‌ای ایران: رسانه‌های ایران سیاست خارجی رهبری را چگونه پوشش می‌دهند

نوشته شده توسط محققان اصل۱۹ برای پژوهش رسانه در ایران. 

در یک سخنرانی برای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۳، آیت‌الله خامنه‌ای روشی جدید برای دیپلماسی ایران تعیین کرده و تأکید کرد که حرکت رو به جلو، می‌تواند همزمان با "نرمش قهرمانانه" صورت گیرد. اگرچه نرمش قهرمانانه تا حدودی مبهم و تفسیرپذیر است، نشان‌دهندۀ تغییر در سیاست خارجی ایران بوده و در حال حاضر مترادف است با رویکرد ایران به سیاست خارجی و تغییرات قابل توجهی که از زمان ریاست جمهوری روحانی به وجود آمده است. به عنوان مثال، مکالمۀ تلفنی ۲۷ سپتامبر بین پرزیدنت باراک اوباما و رئیس جمهور روحانی، نشانگر بالاترین سطح ارتباطات بین ایالات متحده و ایران پس از بحران گروگانگیری ۱۹۸۱-۱۹۷۹ بوده و یخ رابطه را به گونه‌ای شکست که منجر به یک معاملۀ هسته‌ای موقت شد.

گذشته از چند اظهار نظر قابل توجه، خامنه‌ای در این تحولات اخیر به نسبت آرام بوده است. با این حال، با وجود انتقاد وی از تماس تلفنی روحانی با اوباما، خامنه‌ای از فعالیتهای روحانی تلویحاً حمایت کرده است. در سخنرانی ۳ نوامبر ۲۰۱۳ قبل از مذاکرات هسته‌ای، خامنه‌ای محافظه کاران کشور را به خاطر حمله به سیاستهای هسته‌ای روحانی محکوم کرد و گفت "هیچ کس نباید مذاکره‌کنندگان ما را سازشکار بداند. این اشتباه است. آنها عوامل دولت ایران است."

روزنامه‌های محافظه‌کار مانند کیهان، جوان و رسالت، و نیز آژانسهای خبری مانند فارس، تسنیم و نسیم، سعی در تضعیف مذاکره با ایالات متحده داشته‌اند. به عنوان مثال، سپاه و بسیج، علیه ایالات متحده و مذاکرات هسته‌ای بین دولت ایران و کشورهای ۱+۵ (ایالات متحده، روسیه، چین، انگلستان، فرانسه و آلمان) کمپینی بیلبوردی راه انداختند.

تصاویر برخی بیلبوردها همراه با نشان دادن مذاکره‌کنندگان ایالات متحده که با پوشش ارتشی

کیهان که سردستگی مخالفت در مورد تماس تلفنی اوباما و روحانی را به عهده گرفته، در سرمقالۀ ۳۰ اکتبر ۲۰۱۳ هشدار داد "وارد شدن در مسیر بازی مذاکراتی که از هم‌اکنون پایان و نتیجه آن را آمریکایی‌ها مشخص کرده‌اند، بازی از پیش باخته است و باید از این بازی احتراز کرد." این روزنامه کمی بعدتر تأکید کرد که منظور خامنه‌ای، نرمش فقط در تاکتیک‌ها و روش‌ها بوده و نه در اصول انقلابی کشور. روزنامۀ جوان در مقاله‌ای به تاریخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۳، روحانی را به خاطر برداشت و استفادۀ نادرست از نرمش قهرمانانه شماتت کرد.

از یک نگاه، اختلاف نظر میان خامنه‌ای و تحریریۀ رسانه‌های محافظه‌کار از این رو است که خامنه‌ای با استفاده از روزنامه‌های تندرو و محافظه کار، راهی را باز گذاشته تا حمایت پایگاه‌های سنتی را برای خود حفظ کند؛ پایگاه‌هایی مانند وابستگان به بسیج و نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که سیاست‌های سختگیرانه‌ای مثل مخالفت با هر گونه مذاکره یا گفتگو با غرب را همچنان حفظ کرده‌اند. این امکان نیز وجود دارد که خامنه‌ای تخم‌مرغ‌هایش را در دو سبد چیده تا فارغ از نتیجۀ نهایی مذاکرات هسته‌ای، وضعیت برد-برد داشته باشد.

در سرتاسر طیف‌های سیاسی، روزنامه‌های ایران به نحو شگفت‌آوری در حمایت از توافق موقت هسته‌ای متفق‌القول بودند. اکثر روزنامه‌های محافظه کار و تندرو، از جمله جوان و رسالت، مذاکرات را مثبت خوانده و از تیم مذاکره‌کنندۀ روحانی تقدیر کردند. کیهان، که اساساً در پوشش منفی خود تنها بود، از توافق به عنوان تسلیم یاد کرده و ادعا کرد که حق ایران برای غنی‌سازی اورانیوم به عنوان کشور مستقل، توسط آمریکا به رسمیت شناخته نشده است. همچنین مقایسه‌ای انجام داد بین بیانیۀ ظریف، وزیر امور خارجه، که گفته بود حق غنی‌سازی اورانیوم در ایران به رسمیت شناخته شده، و بیانیۀ جان کری، وزیر خارجه آمریکا، که گفته بود به ایران حق غنی‌سازی داده نشده است. این روزنامه به خوانندگان هشدار داد تا فریب "لبخند فریبکارانۀ دیپلمات ها و مقامات رسمی" را نخورند.

با وجود اشاعۀ سخنان خامنه‌ای دربارۀ نرمش قهرمانانه و حمایتش از تلاشهای دولت روحانی در مورد رابطه با کشورهای ۱+۵، روزنامه‌های ایران و به ویژه رسانه‌های تندرو و محافظه‌کار، تلاش دولت روحانی را به چالش کشیده‌اند. با توجه به رابطۀ نزدیک بسیاری از روزنامه‌های محافظه‌کار و تندرو با خامنه‌ای، انتقاد آنها از روحانی اقدامی بی ثمر به نظر می‌آید، چرا که دفتر رهبری به طور عمومی از وی حمایت کرده است.

کیهان اغلب به عنوان خبررسان خامنه‌ای دیده می‌شود (مدیر آن به طور مستقیم توسط خامنه‌ای منصوب می‌شود)، از این رو انتقاد این روزنامه از توافق هسته‌ای در پرتو حمایت صریح و روشن خامنه‌ای جالب است. در مقابل، اطلاعات، روزنامه‌ای با مدیریت محمود دعایی که باز توسط نمایندۀ مستقیم خامنه‌ای انتخاب شده، به شدت از توافق هسته‌ای پشتیبانی کرد. اطلاعات حمایتش را به‌طور برجسته‌ای با این تیتر صفحۀ اول نشان داد: "جهان حقوق هسته‌ای ایران را به رسمیت شناخت."

مخالفت کیهان - و به طور غیرمستقیم خامنه‌ای - با روحانی و توافق هسته‌ای را احتمالاً می‌توان به شکل تلاشی برای دلجویی از پایگاه پشتیبانان تندرو آنها توضیح داد. علاوه بر این، با حفظ یک جریان انتقادی، خامنه‌ای همچنین می‌تواند خود را از حمایت کامل دولت روحانی دور نگه داشته و منتظر بماند تا ببیند مذاکرات چگونه می‌رود. همانطور که در مورد دولتهای قبلی هم دیده شده، پشتیبانی خامنه‌ای برای رئيس جمهور امری ثابت نبوده و از آنجا که او نیز یک سیاستمدار است، باید تغییرات را چشم انتظار بود.

منبع: http://www.iranmediaresearch.org/en/blog/227/13/12/09/1555

نظرها

جهت ارسال نظر به وبسایت وارد شوید